logo

Nitq qüsurlarının yaranmasının 80%-i qan qohumluğu əsasında yaranır- Müsahibə


Günel Ağayeva
agayeva-1990@list.ru

Loqos Psixoloji və Nitq İnkişaf mərkəzinin Loqopedi Ülviyyə xanım Axundova ilə Müsahibəni sizə təqdim edirik.

Ən mühüm ünsiyyət vasitəsi olan dilin şifahi və yazılı təzahür forması nitqdir.Lakin bəzi səbəblərin göstərdiyi təsir nəticəsində nitq normaları pozulur və yaxud da nitqdə qüsurların yaranmasına səbəb olur. Yaranan bu qüsurlar nitqi çətinləşdirir,nitqdə ünsiyyət vasitəsi kimi istifadəni qeyri mümkün edir.1

 

-Nitq nöqsanları nə zaman yaranır?

 

-Aparılmış tədqiqatlar göstərirki,müasir dövrdə 6yaşına qədər uşaqların 30%-dən çoxu tələffüz nöqsanlarına malikdirlər.Uşaqlarda l,r samitlərinin nöqsanlı tələffüzü, nitq sürətinin ləng və ya tez olması,səslərin qarışdırılması problemləri yaranır.Nitqin kobud nöqsanları dölün inkişafının 4-cü həftəsindən 4-cü ayına qədərki mərhələrində yaranan mənfi təsirlər nəticəsində meydana gəlir.Nitq nöqanlarının yaranmasına aşağıdakı amillər səbəb ola bilər.

1)hamiləlik zamanı güclü toksikoz,viruslu xəstəliklər,(psixi və fiziki),rezis-faktora,qan uyğunsuzluğu,

2)Doğuş zədələri və asfiksiya nəticəsində uşaqda kəllə daxili qansızmalar,

3)Uşağın ilk illərində keçirdiyi müxtəlif infeksion xəstəliklər,

4)Beyin silkələnməsi,

5)İrsilik.Nitq qüsurlarının yaranmasının 80%-i qan qohumluğu əsasında yaranır.

 

-Nitq qüsurları hansı yaş dövründə yaranır?

-Nitq qüsurlarının təməli məhz 2-6yaş dövrlərində yaranır.2-3yaşlı uşaqlarda sözlərin düzgün tələffüz edilməsinə fikir verilmədikdə 3yaşından sonra müxtəlif qüsurlar yaranır.

 

-Nitqin ritmik qüsurları hansılardı?Bu qüsurlar hansı səbəblərdən yaranır?

 

-Nitqin ritmik qüsurları Taxilaliya,Kəkələmə və Bradalaliya.

Taxilaliya-sürətli nitq deməkdir. Taxifraziya-kimi sinonimi var.Taxilaliya beyində şiş olan və epibepsiyalı xəstələrdə,oliqofren uşaqlarda psevdebulbar iflicli xəstələrdə rast olunur.Taxilaliyanın diaqnostikası nevropatoloq və psixiatr tərəfindən,loqopedik rəyi isə loqoped tərəfindən qoyulur.Xəstəliyin yaranma səbəbləri;mərkəzi nitq mexanizminin pozulması,irsilik qavramının pozulmasıdı.Əgər normada saniyədə 10-12səs tələffüz edilirsə,Taxilaliya zamanı 20-30səs müşahidə olunur.Taxilaliyalı insanlarda ümumi hərəkət tempi pozulur,hərəkətləri tez olur,hiperaktivlik özünü biruzə verir.

Brandalaliya-nitq tempinin patoloji ləngiməsi deməkdir.Bu nitq zamanı artikulyasiya ləngliyi,sait səslərin uzadılması,sözlər arasında fasilələr,monotonsəs özünü göstərir.Bu cür nitq insanı yorur.Bradalaliyanın əsası beyin proseslərinin ləngiməsidir.Bu təkcə özünü nitqdə deyil,ümumi inkişafdada ləngimə göstərir.Bu nitq travma,şiş xəstəliklərindən sonra özünü biruzə verir.Çox vaxt təbiəti ləng olan insanlardada bu nitq problemi olur.

Kəkələmə ən ağır nitq defektlərindən biridir.O çətinliklə aradan qalxır,uşağın psixakasını zədələyir,nitq ünsiyyətinə maneə yaradır.Kəkələmənin əlamətləri danışıq zamanı nitqdə qeyri ixtiyari dayanmalar,ayrı-ayrı səs və hecaların məcburi təkrarı ilə təzahür edir.Bu hallar danışıq zamanı nitqin bu və ya digər orqanlarında əzələ qıc olması ilə yaranır.(dodaqda,dildə,qırtlaqda,diafraqmada,qarın əzələlərində). İki əsas sinir prosesinin oyanma və tormozlanmanın pozulması nəticəsində baş verir.

 

-Taxilaliyanın kəkələmədən fərqi nədir?Bu cür xəstələrin müalicə müddəti nə qədər olur?

 

– Taxilaliya zamanı kəkələmədən fərqli olaraq,nitq qıc olmaları,nitq qarşısında qorxu hissi hiss olunmur.Nitq tembrinin patoloji artmasıdır.Sürətli artikulyasiya özünü biruzə verir.Taxilaliya zamanı böyüklərdə 2,5-3ay,uşaqlarda isə 6-12ay müddətində davam edir.

 

-Kəkələmənin yaranmasına hansı amillər səbəb olur?

 

-Ümumiyyətlə kəkələmənin yaranma səbəbləri müxtəlif olur.Funksional və orqonik kəkələmə.Funksional kəkələmə-xəstələrdə tez-tez təsadüf edilir.2-5yaş dövründə əmələ gəlir,frazalı nitqin formalaşması dövründə özünü birüzə verir.Daha tez həyacanlanan,əsəbi,uşaqlarda olur. Orqanik kəkələmə isə istənilən yaş dövründə baş verə bilər. Bu mərkəzi sinir sisteminin orqanik zədələnməsi ilə bağlı olur,Ağır beyin xəstəliklərini,travma,qorxu,streslər səbəb ola bilər.Kəkələmə ya qəflətən ya da ki,tədricən yaranır və yavaş-yavaş güclənir.Sinir xəstəliklərinin daxili və xarici qıcıqların təsirindən vaxtaşırı gah güclənir gah da kı, zəifləyir.Kəkələmənin güclənməsi havadan ilin fəslindən yaşayış tərzindən asılıdır.

 

-Kəkələmənin hansı növü var?Kəkələmə qızlarda çox rast gəlinir yoxsa oğlanlarda?

-Kəkələmənin 3növü var.Klonik,tonik,qarışıq.Klonik-ən yüngül formadı,Bu zaman uşaq səsi və ya hecanı təkrarlayır.(mə-mə-mən,ki-ki-kitab oxuyuram).Tonik-uşağın nitqində uzunsürən dayanma baş verir.(k..tab).Qarışıq növ tonik-klonik,klonik-tonik (m..ən,k-k-kitab oxuyuram),(m-m-mən,kit…ab oxuyuram).Qızlara nisbətən oğlanlarda 4dəfə çox təsadüf edilir.

 

-Neçə sözün tələfüzü nitqin normal tempi hesab olunur?

 

-Şifahi nitqin gözəlliyi onun tempindən,və ritmindən asılıdır.Danışığın sürətini ləngitməklə insan verdiyi məlumatın vacibliyini qeyd edir. Bəzi cümlələrin deyilişini sürətləndirdikdə biz bu məlumatı 2-ci dərəcəli olduğunu anlayarıq.Lakin bu zaman tələfüzün öz düzgünlüyünü və aydınlığını itirmir.1saniyədə 9-dan 14-ə qədər söz tələffüz etmək nitqin normal tempi hesab edilir.Bəzi insanlar çox sürətlə danışırlar.Bu  da onunla izah olunur ki,onlarda tormozlanma prosesi və şəxsi nitqə nəzarət zəifdir.Bu insanlarlarla ünsiyyət qurduqda onların nitqi başa düşülməz olur.

 

-Son olaraq nitqin ritmik qüsurları olan uşaqların valideynlərinə nə demək istərdiniz?

 

Bu pozulmanın müalicəsi adətən uzun müddət ərzində həyata keçirilir və həm uşaqda həm də onun valideynlərdə böyük səbir və məsuliyyət tələb edir.Valideyn uşaqla hər zaman səlis və aydın danışmalı, danışarkən tələsməməli və uşağı tələsdirməməlidir. Ona çətin sözləri və ifadələri öyrətməməlidir.

Təşəkkürlər.

Günel Ağayeva

Jurnalistika.az

Facebook Kommentləri

Share
429 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

10+6 = ?

Güvenlik Kodu * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • “Bozulan Almanya ilişkilerinin perde arkası ve Batı’da bir Türkiye dostu”

    24 Temmuz 2017 KÖŞE YAZARLARI, MANŞET

    "Türkiye-Almanya ‘dostluğunun’ tarihsel gelişimi" Türkiye-Almanya ilişkileri yaklaşık olarak 250 yılı aşkın bir geçmişe sahip.İlişkilerin başlangıcı 1761 tarihinde Prusya ile Osmanlı İmparatorluğu arasında imzalanan “Dostluk, Gemicilik ve Ticaret Antlaşması” ile başladığı düşünülmektedir. Bu süreç içerisinde Türkiye ile Almanya arasında doğrudan bir savaş yaşanmamış. İngiliz ve Fransız Donanmalarından kaçarak İstanbul'a sığınan ve Osmanlı devletince satın alınan  “Gobel ve Braslav” adlı iki Alman kruvazörünün, "Yavuz" ve "Midilli" isimler...
  • “DƏMİR BARMAQLIQLAR”

    24 Temmuz 2017 KÖŞE YAZARLARI

     O, dünyanın ən qəribə həbsxanasıdır. Bəli, ən qəribə... Çünki hökmü məhbusunun əli ilə imzalanır. Hakimi də elə dustaqının özü olur. Nəticədə, bir insan HAKİM, MÜTTƏHİM və VƏKİL qisminə bölünərək, öz-özlüyündə haçalanır. Qurulan məhkəmədə hər üçünün də nitqində həqiqət danışır. Acınacaqlısı odur ki, hər biri söylədiklərində haqlıdır. "HAKİM" verdiyi qərarında, "MÜTTƏHİM" etiraflarında, "MÜDAFİƏÇİ" isə qurbanın müdafiəsində doğru və yalnışları göstərməyə çalışır, hər kəsə. ŞAHİD isə susur. Üzündəki istehza ifadələri ilə izləyir, üçtərəfli dialo...
  • “Ayaq səsləri”- hər kəsin həyatından bir pay…

    24 Temmuz 2017 KÖŞE YAZARLARI

        “Ayaq səsləri” adlı psixoloji romanın bəlkədə müəllifdən sonra oxuduğu ilk insanam. Roman digər romanlardan fərqli olaraq öz həyat hekayəsi ilə fərqlənir. Hər şey elə müəllifin qeyd etdiyi” Məqsədə çatmaq üçün hər şeyə hazır olmalısan”, kəlməsindən başlayır desəm yanılmaram. Həyatın hər bir üzüylə zaman keçdikcə tanış oluruq. Ən çətin omür fəslimiz qocalıqdır desək yəqinki, bir çoxları məndən inciməz. Bir qadına aşiq olub,onu ömrünün sonuna kimi gözləmək hər sevənin həddi deyil. Elə ordaca illər əvvəl söz verdiyi skmayada əyləşm...
  • Bilirsinizmi…

    24 Temmuz 2017 KÖŞE YAZARLARI

      "Ayaq səsləri" psixologi romanımdan bir parça   Bilirsiniz, hər kəsin kiməsə, kiminsə qarşısında borcu var. Ən azından Yardana, Valideynlərimizə, Vətənə borcluyuq. Ona əmin olaq ki, bizdən də çətin durumda olan, ehtiyaclar içərisində boğulan insanlar var, çoxdur... Elə sanmayın ki, imkanlılar çox şanslıdır. Onlar şanslı ola bilərlər – ona görə yox ki imkanlıdır. Doğrudur, imkanlı olub, şanslı olanlar da var – o halda ki, onlar ağıllı və imkanlı, həmçinin yardımsevərdir. Ancaq və lakin onların da zəif tərəfləri çoxdur. Məhz bun...
UA-36507442-2