logo

reklam

Nitq qüsurlarının yaranmasının 80%-i qan qohumluğu əsasında yaranır- Müsahibə


Günel Ağayeva
agayeva-1990@list.ru

Loqos Psixoloji və Nitq İnkişaf mərkəzinin Loqopedi Ülviyyə xanım Axundova ilə Müsahibəni sizə təqdim edirik.

Ən mühüm ünsiyyət vasitəsi olan dilin şifahi və yazılı təzahür forması nitqdir.Lakin bəzi səbəblərin göstərdiyi təsir nəticəsində nitq normaları pozulur və yaxud da nitqdə qüsurların yaranmasına səbəb olur. Yaranan bu qüsurlar nitqi çətinləşdirir,nitqdə ünsiyyət vasitəsi kimi istifadəni qeyri mümkün edir.1

 

-Nitq nöqsanları nə zaman yaranır?

 

-Aparılmış tədqiqatlar göstərirki,müasir dövrdə 6yaşına qədər uşaqların 30%-dən çoxu tələffüz nöqsanlarına malikdirlər.Uşaqlarda l,r samitlərinin nöqsanlı tələffüzü, nitq sürətinin ləng və ya tez olması,səslərin qarışdırılması problemləri yaranır.Nitqin kobud nöqsanları dölün inkişafının 4-cü həftəsindən 4-cü ayına qədərki mərhələrində yaranan mənfi təsirlər nəticəsində meydana gəlir.Nitq nöqanlarının yaranmasına aşağıdakı amillər səbəb ola bilər.

1)hamiləlik zamanı güclü toksikoz,viruslu xəstəliklər,(psixi və fiziki),rezis-faktora,qan uyğunsuzluğu,

2)Doğuş zədələri və asfiksiya nəticəsində uşaqda kəllə daxili qansızmalar,

3)Uşağın ilk illərində keçirdiyi müxtəlif infeksion xəstəliklər,

4)Beyin silkələnməsi,

5)İrsilik.Nitq qüsurlarının yaranmasının 80%-i qan qohumluğu əsasında yaranır.

 

-Nitq qüsurları hansı yaş dövründə yaranır?

-Nitq qüsurlarının təməli məhz 2-6yaş dövrlərində yaranır.2-3yaşlı uşaqlarda sözlərin düzgün tələffüz edilməsinə fikir verilmədikdə 3yaşından sonra müxtəlif qüsurlar yaranır.

 

-Nitqin ritmik qüsurları hansılardı?Bu qüsurlar hansı səbəblərdən yaranır?

 

-Nitqin ritmik qüsurları Taxilaliya,Kəkələmə və Bradalaliya.

Taxilaliya-sürətli nitq deməkdir. Taxifraziya-kimi sinonimi var.Taxilaliya beyində şiş olan və epibepsiyalı xəstələrdə,oliqofren uşaqlarda psevdebulbar iflicli xəstələrdə rast olunur.Taxilaliyanın diaqnostikası nevropatoloq və psixiatr tərəfindən,loqopedik rəyi isə loqoped tərəfindən qoyulur.Xəstəliyin yaranma səbəbləri;mərkəzi nitq mexanizminin pozulması,irsilik qavramının pozulmasıdı.Əgər normada saniyədə 10-12səs tələffüz edilirsə,Taxilaliya zamanı 20-30səs müşahidə olunur.Taxilaliyalı insanlarda ümumi hərəkət tempi pozulur,hərəkətləri tez olur,hiperaktivlik özünü biruzə verir.

Brandalaliya-nitq tempinin patoloji ləngiməsi deməkdir.Bu nitq zamanı artikulyasiya ləngliyi,sait səslərin uzadılması,sözlər arasında fasilələr,monotonsəs özünü göstərir.Bu cür nitq insanı yorur.Bradalaliyanın əsası beyin proseslərinin ləngiməsidir.Bu təkcə özünü nitqdə deyil,ümumi inkişafdada ləngimə göstərir.Bu nitq travma,şiş xəstəliklərindən sonra özünü biruzə verir.Çox vaxt təbiəti ləng olan insanlardada bu nitq problemi olur.

Kəkələmə ən ağır nitq defektlərindən biridir.O çətinliklə aradan qalxır,uşağın psixakasını zədələyir,nitq ünsiyyətinə maneə yaradır.Kəkələmənin əlamətləri danışıq zamanı nitqdə qeyri ixtiyari dayanmalar,ayrı-ayrı səs və hecaların məcburi təkrarı ilə təzahür edir.Bu hallar danışıq zamanı nitqin bu və ya digər orqanlarında əzələ qıc olması ilə yaranır.(dodaqda,dildə,qırtlaqda,diafraqmada,qarın əzələlərində). İki əsas sinir prosesinin oyanma və tormozlanmanın pozulması nəticəsində baş verir.

 

-Taxilaliyanın kəkələmədən fərqi nədir?Bu cür xəstələrin müalicə müddəti nə qədər olur?

 

– Taxilaliya zamanı kəkələmədən fərqli olaraq,nitq qıc olmaları,nitq qarşısında qorxu hissi hiss olunmur.Nitq tembrinin patoloji artmasıdır.Sürətli artikulyasiya özünü biruzə verir.Taxilaliya zamanı böyüklərdə 2,5-3ay,uşaqlarda isə 6-12ay müddətində davam edir.

 

-Kəkələmənin yaranmasına hansı amillər səbəb olur?

 

-Ümumiyyətlə kəkələmənin yaranma səbəbləri müxtəlif olur.Funksional və orqonik kəkələmə.Funksional kəkələmə-xəstələrdə tez-tez təsadüf edilir.2-5yaş dövründə əmələ gəlir,frazalı nitqin formalaşması dövründə özünü birüzə verir.Daha tez həyacanlanan,əsəbi,uşaqlarda olur. Orqanik kəkələmə isə istənilən yaş dövründə baş verə bilər. Bu mərkəzi sinir sisteminin orqanik zədələnməsi ilə bağlı olur,Ağır beyin xəstəliklərini,travma,qorxu,streslər səbəb ola bilər.Kəkələmə ya qəflətən ya da ki,tədricən yaranır və yavaş-yavaş güclənir.Sinir xəstəliklərinin daxili və xarici qıcıqların təsirindən vaxtaşırı gah güclənir gah da kı, zəifləyir.Kəkələmənin güclənməsi havadan ilin fəslindən yaşayış tərzindən asılıdır.

 

-Kəkələmənin hansı növü var?Kəkələmə qızlarda çox rast gəlinir yoxsa oğlanlarda?

-Kəkələmənin 3növü var.Klonik,tonik,qarışıq.Klonik-ən yüngül formadı,Bu zaman uşaq səsi və ya hecanı təkrarlayır.(mə-mə-mən,ki-ki-kitab oxuyuram).Tonik-uşağın nitqində uzunsürən dayanma baş verir.(k..tab).Qarışıq növ tonik-klonik,klonik-tonik (m..ən,k-k-kitab oxuyuram),(m-m-mən,kit…ab oxuyuram).Qızlara nisbətən oğlanlarda 4dəfə çox təsadüf edilir.

 

-Neçə sözün tələfüzü nitqin normal tempi hesab olunur?

 

-Şifahi nitqin gözəlliyi onun tempindən,və ritmindən asılıdır.Danışığın sürətini ləngitməklə insan verdiyi məlumatın vacibliyini qeyd edir. Bəzi cümlələrin deyilişini sürətləndirdikdə biz bu məlumatı 2-ci dərəcəli olduğunu anlayarıq.Lakin bu zaman tələfüzün öz düzgünlüyünü və aydınlığını itirmir.1saniyədə 9-dan 14-ə qədər söz tələffüz etmək nitqin normal tempi hesab edilir.Bəzi insanlar çox sürətlə danışırlar.Bu  da onunla izah olunur ki,onlarda tormozlanma prosesi və şəxsi nitqə nəzarət zəifdir.Bu insanlarlarla ünsiyyət qurduqda onların nitqi başa düşülməz olur.

 

-Son olaraq nitqin ritmik qüsurları olan uşaqların valideynlərinə nə demək istərdiniz?

 

Bu pozulmanın müalicəsi adətən uzun müddət ərzində həyata keçirilir və həm uşaqda həm də onun valideynlərdə böyük səbir və məsuliyyət tələb edir.Valideyn uşaqla hər zaman səlis və aydın danışmalı, danışarkən tələsməməli və uşağı tələsdirməməlidir. Ona çətin sözləri və ifadələri öyrətməməlidir.

Təşəkkürlər.

Günel Ağayeva

Jurnalistika.az

Facebook Kommentləri

Share
339 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

4+2 = ?

Güvenlik Kodu * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Kul Aşk’ı mı Allah Aşk’ı mı?

    24 Mart 2017 KÖŞE YAZARLARI, MANŞET

      İnsanlık kendisini kul Aşk’ıyla mı avutup durur yoksa Cenabı Allah’ın o eşsiz güzelliklerle dolu olan Aşk’ıyla mı mutlu etmek ister?   Aşk denilen duygu, insanoğlunun ayaklarını yerden kesermiş, yüreğinde ve de bütün yaşamında şiddetli heyecanların yaşanmasına vesile olan duyguları yaşatıyormuş. Böyle bir durumda insanoğlunun sabahın ilk ışıklarıyla kendi yatağından kalktığı anda aklına ilk gelen, aşık olduğu kişinin gelmesi oluyormuş. Gece yatağına girerken yatmadan önce sürekli olarak onu hayal eder, onu düşünür, girdiği her ortam...
  • Rufeyde radıyallahu anhâ.

    24 Mart 2017 KÖŞE YAZARLARI

    Kırık gönüllerimize şifa olsun Rufeyde---------Otobüse biniyorum, iş çıkışı herkes yorgun. Kulaklıklar takılıyor, birbirine dolanmış olanlar aceleyle çözülüyor. Bekleriz... Gazeteler ezberlenmiş bir hareketle açılıp, gözlükler el yordamıyla düzeltiliyor. Tesbih tanelerinin akıp gittiği parmaklar ile akıllı telefonlarda kayıp giden parmakların yarıştığı sıralarda, bir amca spor sayfasına geçiyor bile. Yoğun trafik ve kalabalık... İster istemez o havasızlıktan kendinizi soyutlayıp bir yerlere nefes almaya çıkıyorsunuz. Tam o sırada bir şey çalını...
  • Rumların bitmeyen Bizans oyunları

    24 Mart 2017 KÖŞE YAZARLARI, MANŞET, SÜRMANŞET

    BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Özel Danışmanı Espen Barth Eide’nin hayal gücü gerçekten çok iyi çalışıyor. Belli ki Rumların gazına gelmiş gene.  Eide, müzakerelerin yeniden başlaması, Temmuz ayında bir anlaşma sağlanması ve Eylül ayında da referanduma gidilmesi için yol haritası hazırlıyormuş.  Ben bu müzakereler nasıl başlayacak çok merak ediyorum.  10 Şubat günü Kıbrıs Rum Temsilciler Meclisinde “Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanması amacıyla 1950 yılında gerçekleştirilen ve sadece Kıbrıslı Rumların katıldıkları referandumun (plebisit) yıldönü...
  • Şükretmek

    23 Mart 2017 KÖŞE YAZARLARI

    Aleyhissalatü vesselam Efendimiz buyurdular: “Gökyüzüne baktım ve dua ettim. Gök kapıları açıldı. Cebrail (as) nurlara bürünmüş olduğu halde nazil oldu. Dedi: “Sana Cenab-ı Hak’tan selam ve tahiyye ve ikram hediye getirdim.” Ben ta’zimen selamlarını aldım. Cebrail (as) buyurdular: “Üzerinden şu zırhı çıkar, bu duayı oku. Bu duayı üzerinde taşır ve okursan zırhtan daha büyük te’siri vardır.” Peygamber (asm), Cibril-i Emin’e sordu: “Bu duanın te’siri ve hassası yalnız bana mıdır? Yoksa ümmetime de şamil midir? ...
UA-36507442-2